|
شهروند امروز – 1 مهر 1386
کولی، نماینده جهان موسیقیایی ذهن من است
گفتگو با عماد توحیدی آهنگساز قلندروار
سما بابایی
سبک موسیقی شما در قلندروار چیست؟ با توجه به اینکه این آلبوم
تکمیل کننده «کولی کوبی» و «ذوالجناح» است.
نظام موسیقایی هر سه ضلع این تریلوژی بر اساس سازهای کوبهای
شکل گرفته است. نوعی ماجراجویی که با تفکر وزن ـ محور آغاز شد؛
کاربرد سازهای کوبهای در شکل مستقل و به دور از عادات و
تداعیهای همیشگی و رسیدن به زیبایی شناسی نوین. در غالب آثار
و موسیقی ایرانی ملودیهای شاخص و پیدا و شفاف هستند و
ریتمهای ناپیدا و گنگ و مبهم. سعی من بر این بوده که در آثارم
ملودیها شناور و دور از دسترس و ریتمها آشکار و متنوع باشند.
با بداعت و عادت گردانی سعی کردهام تمامی مواد این موسیقی در
مفهومی دگرگون آشکار شوند. کولیکوبی موسیقی بیکلامی است که
در اصل براساس اندیشه تصویری و با عنایت به یافتن مابه ازای
تکنیکهای سینما، شعر و رقص ساخته شده است و گرایش آشکاری به
روایتگری دارد.
مفهوم کولی سوای معنای خاصی که به ذهن متبادر میکند برای من
معنای زیبایی شناسانه خاص و مستقلی دارد. کولی نماینده جهان
موسیقایی ذهن من است که مسافر است و به سرعت از جایی به جایی
دیگر میرود. «ذوالجناح» نیز روایتی تازه از آیینهای مذهبی ـ
اسطورهای ایرانی است. تلاش برای رسیدن به حالی که از سلوک به
معنای هدف اصلی پرهیز میکند. نوعی تکاپوی پویا که به کل خاطره
مقدس ظهر عاشورای 61 هجری قمری به عنوان «پدیداری عشق مطلق»
میپردازد و قلندروار ترنمی از سنتهای موسیقایی صوفیه است که
از عوامل اصلی حفظ موسیقی ایرانی بودهاند و در کنار
اندیشههای موسیقایی، شعر را در مرتبتی معرفت جویانه به کار
میگرفتند.
و در روایتی مدرن ...
بله! «قلندروار» خوانشی مدرن است چون عناصر جدیدی را در موسیقی
به کار میگیرد. تجمع بسیاری از نغمات و اوزان از فرهنگهای
مختلف و تلاش برای الوهیت بخشیدن به آنها در بستر وجد.
و در سه ضلع این تریلوژی استفادههای
بدیع و غیرمنتظره از موسیقیهای نواحی ایران، آفریقا،
آمریکای جنوبی، حوزه بالکان و شبه قاره هند به چه هدفی صورت
گرفته است؟
تداعی کننده روح مشترک حقیقت جو و تأکیداتی حسی در شکل بدون
وابستگی قومی و سرزمینی.
رسیدن به نوعی موسیقی بی مرز؟
موسیقی کوبهای وسعت شایانی دارد و سعی من در کاربرد این نوع
موسیقی ترسیم ناکجاآبادی موسیقایی است که دور از قید و بند و
حد ومرز و الزامات فرهنگ سنتی موسیقی است. رسیدن به بیانی مبرا
از کلاسیسم خط کشی شده و با بیانی تازه در حد بضاعت خود.
در این آلبوم از 70 ساز کوبهای، زمینههای کرال و همکاری با
«شریف غزل» بزرگمرد موسیقیق شبه قاره بهره گرفتید. حضور این
همه ساز کوبهای
و همراهی عناصر ملودیک در کنار علیرضا افتخاری کار دشواری
نبود؟
قطعاً اجرای هر تفکری دشواریهای خاص خود را به همراه دارد. به
قول ظریفی دانه تلخ است و خاک تیره، اما میوه شیرین و شاداب
تنها از دل همان تلخی و تیرگی برمیآید. خلق هر فضای آرمانی و
نوجو علاوه بر دشواریهای اجرایی همواره با نقد پیروان مکاتب
سنتی و تعریف شده رو به رو بوده است اما «قلندروار» بعد از دو
سال سختی در اجرایی شدن و رسیدن به مرحله انتشار با استقبال کم
نظیر مخاطبان و منتقدان رو به رو شد و این باعث خوشحالی من
است.
و البته آزرده از کپیهای
غیرمجاز اینترنتی که رکوردها را شکسته و به مرز یک میلیون
دانلود رسیده است؟
کاری نمیشود کرد! تنها حسی که کمی این آزردگی را خنثی میکند
استقبال مخاطب ایرانی خارج از کشور است که به
CD
اصلی دسترسی ندارد و چارهای جز دانلود کردن اثر ندارد. ما
باید دیر یا زود ساز و کار حضور آثار ایرانی را به صورت قانونی
در بازارهای جهانی فراهم کنیم. دیگر دوره برخوردهای سنتی در
حوزههای فرهنگی به سر آمده است.
در قلندروار صدای جدیدی از افتخاری ارائه شده است. چگونه به
این چهره رسیدند؟
قبل از همه چیز جسور بودن افتخاری در تجربه فضاهای جدید باعث
شد که از همان اول به او فکر کنم. افتخاری در ارائه شکلهای
بدیع و خلاق از خوانندگی در تاریخ موسیقی ما بیبدیل است. او
به طور هولناکی باهوش و انعطاف پذیر است. شیفتگی او به این کار
انرژی من را دو چندان کرد. موسیقی برای او بهانه تجربیات مختلف
هستی شناسی و زیبایی شناسی است. اعتقاد و اعتماد او به این کار
آن هم در زمانی که بسیاری از هم نسلانش محتاط و گاهی پرهراس از
انجام تجربیات جدید هستند قابل تحسین است. اجرای او شنونده را
به خوبی به ذات قلندروار اثر نزدیک میکند.
و نقش تنظیم در ایجاد رنگهای
متفاوت در آثارتان؟
هر سه اثر را بابک شهرکی که دوست بسیار گرامی و هنرمندی است
تنظیم کرده است. بابک یک استعداد فطری و تحصیلکرده در موسیقی
است. نوازندگی او در ویلن و کمانچه کم نظیر است و عملکرد کلی
او در موسیقی با بینشی ژرف و جدی توأم است. رساله لیسانس
موسیقی او از نظر من در حد یک پایان نامه دکتراست که به
راهنمایی استاد مهندس همایون خرم نوشته شده است. از همکاری با
او که قابلیتهای استثنایی دارد بسیار خوشحالم. شاخصه اصلی او
همدلی است و این همدلی در روزگار ما شاخصه کمیابی است.
برای دعوتهای
متعددی که جهت حضور در کنسرتها و فستیوالهای
موسیقی از قلندروار شده چه برنامهای دارید؟
مشغول رایزنی هستیم. در ترکیه به مدت 4 شب در تالاری 10
هزارنفره به مناسبت سال مولانا برنامهای برای اجرای کنسرت
قلندروار در حال تدوین است. در فستیوال موسیقی آفریقا نیز که
به عنوان میهمان دعوت شدهایم حضور خواهیم داشت. نمایندهای
نیز از سوی من در آمریکا و کانادا مشغول رایزنی است که با توجه
به حضور چشمگیر ایرانیان در این حوزه نیاز به برنامهریزی دقیق
و روشنی دارد. برای اجراهای داخل هم تا به حال یک مورد قطعی
شده که اخبار مربوط به آن به زودی منتشر خواهد شد.
و حرف آخر ...
سپاس از رضا مهدوی، مدیر هنرمند مرکز موسیقی حوزه هنری که
شرایط تولید اثر را به بهترین شکل ساماندهی کرد. او مصداق بارز
مدیریت متخصص و با درایت در عرصه فرهنگی است.
|
